Categorie: Blog

Vijf jaar geleden werd onze Saar geboren en vijf jaar geleden moesten we haar laten gaan. De tijd is doorgegaan, maar die dag zit nog steeds vlak onder mijn huid. 

Ik zie het zo voor me: ik lig in het ziekenhuis, huilend, mijn lijf in paniek en op mijn borst dat piepkleine meisje. Ons meisje. Zo mooi, zo stil. Een baby die ieder moment haar laatste adem zou kunnen nemen. Robin naast me, radeloos, zijn handen trillend, ogen vol wanhoop. We waren daar, samen, en toch ook niet. Het was alsof de wereld in stukken uiteenviel, terwijl alles tegelijk veel te snel voorbijging.

Dat zijn de beelden die vaak terugkomen als ik aan Saar denk. Hard en rauw. Beelden die mijn adem nog steeds kunnen afsnijden. En toch is dat niet het hele verhaal.

Want er was ook geluk. Intens geluk toen die test positief was. Geluk bij de eerste echo, bij dat kleine kloppende hartje. Geluk toen ik haar schopjes voelde en mijn handen vol liefde om mijn buik legde. We hebben zoveel van haar gehouden, nog voordat we haar zagen.

En toen ze er was, zelfs in die korte en wrede tijd, was er ook liefde. Een onmetelijke liefde die mijn hart voorgoed heeft veranderd. Saar heeft mij moeder gemaakt. Zij is ons meisje, ons kind, ook al hebben we haar nooit écht mogen leren kennen.

Vijf jaar zonder haar klinkt als een eeuwigheid. Maar vijf jaar met haar in mijn hart voelt als gisteren. Saar is er niet zoals Gijs en Noor er zijn. Ze speelt niet in de woonkamer, ze roept me niet, ze groeit niet mee. En toch is ze er altijd. In stilte. In gemis. In liefde.

23 december is de dag dat alles samenkomt: het geluk, het verdriet, de leegte, de liefde. De pijn zit in wat geweest is en in dat wat nooit zal komen. Maar wat blijft, wat altijd blijft, is de liefde voor ons meisje.

We missen je. We houden van je.

Altijd.

I carry your heart with me,
I carry it in my heart.
I am never without it. 

Zinnen uit een prachtig gedicht van E. Cummings. Ik gaf het gedicht ooit aan mijn zussen. Ik fluister het soms nauwelijks hoorbaar in de haren van m’n oudste dochter wanneer ik haar knuffel. Ik voel het als ik aan onze kleine Julia denk. En sinds een paar dagen zeg ik het ook tegen de vrouw die net een baby heeft gekregen en haar kind heeft moeten begraven. Maar die er daarna nooit meer mocht zijn. Deze blog is een ode aan haar. 

Die vrouw die alleen op een kamer ligt in een soort twilight zone van hoop en wanhoop. Die dapper in een ziekenhuisbed ligt met rivieren van tranen over haar wangen stromend, zichzelf en haar dierbaren moed inpratend. Die moeder die niet weet of haar kleine meisje uit deze nachtmerrie zal komen. Die een helse bevalling achter de rug heeft waarbij niemand naar haar luisterde, waarin iedereen de verkeerde keuzes heeft gemaakt en waarvan haar baby nu de schade van ondervindt. 

Die vrouw die drie dagen later met haar partner in datzelfde bed ligt, nu met dat kleine meisje tussen hen in, waar het meisje haar laatste adem zal uitblazen. Die moeder die een dag later tegen de koelkastdeur geleund staat, in haar eigen keuken. Hulpeloos is ze, het litteken onder haar buik brandt. De weg van de slaapkamer boven naar de keuken beneden was een lichamelijke strijd geweest. Ze kijkt naar de lege box in de woonkamer en breekt vanbinnen. 

Die vrouw met pijnlijk hard gezwollen borsten, die door de pijn heen ademt, klam van de koorts, misselijk van het ongemak en wanhopig een kolf online koopt. Melk opvangen voor een baby die er niet is.

Die vrouw die in de familiekamer van het uitvaartcentrum zit en het zachtjes fluisteren van haar familie om zich heen hoort, maar zich ervoor afsluit. Hoe was het mogelijk, mompelt ze in zichzelf. Ik wil hier niet zijn, schreeuwt het in haar. De vrouw die woorden van liefde en dankbaarheid uitspreekt tegen een zaal vol mensen die allemaal afscheid komen nemen van haar baby. Dit is niet echt. En hoe kon ze dit doen. Welke moeder liet haar baby nou achter in een kistje zo klein dat het wel voor een pop gemaakt leek. Een kistje dat verdween in een grafje, omringd door andere baby’tjes. Allemaal kindjes die zo gemist worden. Haar gezin is gebroken en ze is niet in staat het te repareren.

Die vrouw die haar samengestelde gezin probeert te dragen. Die haar depressieve man overeind houdt. Die aandacht schenkt aan alle kinderen, behalve aan het dode kind want daar lijkt geen ruimte voor te zijn. Die vrouw die angsten overwinnen als olympische sport beoefent, maar die na de begrafenis van haar dochter te bang is om de babykamer in te gaan. Bang voor alle pijn, voor de leegte, voor de geuren en alle snoezige kleertjes die daar liggen. Verloren verlangens, hoop die vervlogen is, één groot gat van hol verdriet en gemis. 

De vrouw die onlangs bij haar therapeut zat en zei dat ze zo graag lief wilde zijn voor díe vrouw. Zij die dit allemaal heeft doorgemaakt, maar die ze zo diep heeft weggestopt. Die vrouw die hunkert naar een liefdevolle erkenning dat ze bestaat en pijn heeft: voor haar is deze blog. Ik heb haar te lang genegeerd en het wordt tijd om haar pijn te benoemen. Ik draag haar hart in het mijne. Met liefde.

De kinderwagen hobbelt over de straatstenen naar de speeltuin. Linn is toe aan haar slaapje. Haar oogjes worden zwaar en vallen bijna dicht. Noor heeft zin om buiten te spelen en rent enthousiast naar het speelhuisje met de glijbaan. 

De wolken zijn wat donker, maar we gokken erop dat het droog blijft. 

In het speelhuisje zit een ander kindje te spelen en haar vader staat ernaast. We beginnen wat te kletsen over ditjes en datjes. Even later vertelt hij dat hij nog meer kinderen heeft en hij noemt de leeftijden van ze. Dan stopt hij halverwege zijn zin, denkt even na en begint opnieuw. Hij vertelt dat ze nog een dochter hebben, maar dat zij morgen vier jaar geleden stil is geboren. 

Vanaf dit moment is er een andere connectie. We hebben het over haar en over wat ze op haar geboortedag gaan doen, waarna ik vertel over Boris, Saar en Simon. Op dat moment voel je dat je elkaar begrijpt zonder dat je verder iets hoeft uit te leggen. 

Als ik mensen voor het eerst over mijn stilgeboren kinderen vertel, krijgt het gesprek soms een ongemakkelijke wending. Dat vind ik weleens jammer, want ik zou zo graag over ze vertellen, zoals ik vertel over Noor en Linn. Want ja, het is verdrietig dat ze er niet meer zijn, maar ze zijn zoveel meer dan verdriet en gemis. Er is vooral heel veel liefde en constante aanwezigheid. 

Terwijl de zon door de wolken heen breekt en de donkere wolken verdwijnen, staan we te kletsen over onze kinderen: onze kinderen hier en onze kinderen in ons hart. Met hoe het leven verdergaat en tegelijkertijd ook stilstaat, hoe je het verlies verweeft in je leven en dat je, hoe gek ook, weer geluk kunt vinden. Tussendoor lachen we en eten we zogenaamde ijsjes die de meiden in de speeltuin voor ons maken. We hoeven niet uit te leggen hoe heftig het is wanneer je een kindje tijdens de zwangerschap verliest en ook niet dat ze voor altijd onderdeel zijn van je leven en dat je oneindig veel van ze blijft houden. 

Noor speelt ondertussen verder met het kindje in de speeltuin. Dan zegt ze: “Mama, ik heb Boris, Simon en Saar nog nooit echt gezien. We gaan wel altijd langs om een konijntjesknuffeltje te brengen. Wil je nog een ijsje

Zo gewoon als hoe dit voor Noor is, zo vanzelf liep het gesprek met deze lieve vader in de speeltuin. Zo vanzelf en zo gewoon. Boris, Saar en Simon horen bij ons; ze zijn verweven in ons leven. Altijd, ieder moment zijn ze erbij. Deze ochtend kon ik kletsen over alle vijf mijn kinderen en dat was fijn. 

Inmiddels heeft Linn haar oogjes weer opengedaan en voel ik dat mijn maag rommelt. Het tijd is voor de lunch. Het meisje en haar vader gaan er ook weer vandoor. Hij bedankt me voor het fijne gesprek en ik bedank hem. 

Met een fijn en warm gevoel loop ik naar huis. 

Een paar maanden nadat ik mijn kindje Moon ben verloren, maakte ik de keuze om er op mijn eigen Instagram-account iets over te posten. Ik heb haar 20 weken mogen dragen, maar gek genoeg had ik nooit iets over haar gedeeld. En dat is niet echt een bewuste keuze geweest. In mijn naaste omgeving was wel ‘gewoon’ bekend dat ik zwanger was, maar ik verloor mijn kindje voordat ik aan de grote, digitale klok had gehangen dat ze zou komen en daar had ik moeite mee. 

Ik was uitgevallen van werk, al mijn projecten en plannen stonden stil en ook online werd ik stiller, terwijl ik daar normaliter best aanwezig was. Maar nu wilde ik delen over Moon. Ook al heb ik een klein privé-account, ook de buitenste kringen mogen over haar weten. Dus zo geschiedde: ik maakte een post en deelde over haar korte bestaan. Daar kwamen reacties op; uiteraard. Veel lieve, steunende reacties. Daarnaast waren er mensen die vanuit hun eigen ervaring reageerden. Dit vond ik ontzettend fijn –  niet dat zij die situatie hebben moeten meemaken, want dat gun ik natuurlijk niemand, maar wel dat zij mij vanuit die ervaring lieten weten dat ik niet alleen was. 

Ik herinner me ook nog dat iemand haar verhaal deelde met mij, en vervolgens vroeg naar mijn ervaring. Toen ik daarover vertelde, zei ze met meer of mindere woorden: “Oh jeetje, wat jij hebt meegemaakt is veel erger!” En dat deed iets met mij; het raakte me. Het raakte me, omdat ik het schrijnend vond dat zij haar miskramen als minder erg wegzette. Dat zij haar eigen verdriet misschien wel als onterecht beschouwde tegenover het scenario van iets “ergers”. 

Haar woorden hebben mij de aanleiding gegeven om te zeggen: elke vorm van verlies telt. Alle emoties die daarbij loskomen, mogen er zijn. Laten we alsjeblieft proberen om de zwaarte van verlies niet met elkaar te vergelijken, daarmee doe je jezelf écht tekort. De ene gaat het liefst na een korte tijd weer werken, de ander heeft een langere tijd nodig om te leren leven met het verlies. Zoveel mensen, zoveel vormen van rouw en verlieservaringen die er zijn. 

Laten we niet vergelijken, maar verbinden. Want er is één gemene deler: we hebben dit geen van allen zo gewild.

Soms vraag ik me af of het gemis zichtbaar is: zien mensen dat we ons kindje altijd missen? Zien mensen dat ons geliefde kindje er niet meer is? Of zien ze het alleen wanneer het verdriet even overspoelt en we het weglachen, omdat dat soms nou eenmaal makkelijker is dan huilen?

Ik weet dat ons verlies niet zichtbaar is voor mensen die ons niet kennen. Voor hen zijn we geen papa en mama, geen gezin van drie, geen stel met een gebroken hart. En misschien is dat ook logisch, al zou ik ergens willen dat iedereen het zou kunnen zien. Ik denk dat dat is, omdat het zou betekenen dat Sarah er echt bij hoort, ook voor mensen die haar niet hebben mogen ontmoeten. Maar zelfs voor de mensen die haar wel hebben kunnen zien, blijft het gemis zo groot en is uitleggen soms zo moeilijk.

Sarah is voor ons zo zichtbaar, voor de buitenwereld zo onzichtbaar. Op het eerste oog zijn we redelijk vrij, leven we ons leven en doen we leuke dingen. Weinig mensen die de schaduw zien die altijd met ons meegaat. Bijvoorbeeld op vakantie, waar het gemis misschien toch weer net even groter is. Tijdens activiteiten die we vieren, etentjes, feestjes. We zijn met zijn twee, maar in ons hart zijn we altijd met zijn drieën. Geen handje dat de onze vasthoudt, geen kusjes voor we ‘s avonds naar bed gaan, geen kindje dat ons in de ochtend wakker maakt, geen armpjes die ons stevig vasthouden bij een knuffel. Dan zijn we ‘gewoon’ Michael en Elly.Maar zo ‘gewoon’ voelt het niet. Er is altijd een randje verdriet. Bij alles wat we doen is er ergens een gevoel van oneerlijkheid, boosheid, verdriet en liefde. Het is allesomvattend en tegelijkertijd zo onzichtbaar.

Regelmatig komen er vragen die me ineens overvallen. Een vreemde die vraagt of we kinderen hebben, een verre kennis die vraagt of we alweer proberen om zwanger te raken of iemand die vraagt hoe het met ons kindje gaat. Iemand die wel wist dat ik zwanger was, maar niet hoe het daarna is gegaan. Op die momenten klap ik dicht, bevries ik en weet ik eigenlijk niet wat te zeggen. Toch antwoord ik, benoem ik dat we een dochter hebben en vertel ik haar verhaal.

Ons kindje hoort er altijd bij. Ze is een deel van ons leven, een deel dat ik wil vieren, ook al is dat zo moeilijk. Ondanks het verdriet, het bevriezen en hoe moeilijk het ook is: ik ben trots wanneer ik over haar kan vertellen of zelfs wanneer ik haar graf kan laten zien, wanneer ik voel dat ik haar mama ben.

Sarah haar leven is meer dan alleen verdriet, voor ons is het zoveel meer. Voor ons telt ze mee en we missen haar iedere dag. Door haar te benoemen, haar te zien en haar met ons te gedenken, zie je ons als ouders. En ondanks dat ze voor de mensen die haar niet hebben ontmoet onzichtbaar is, is ze voor ons zichtbaar in ons leven.

Iedere dag, onzichtbaar zichtbaar.

Er is stilte die blijft.

En leegte die ik voel.

Maar er is ook kleur.

Die mijn hart laat ademen.

Twee werelden in mij: gemis en nieuw leven.

De uitgerekende datum van Lev voelt als een loodzware steen. Ik hoop dat het draaglijker wordt als ik tegen die tijd opnieuw zwanger ben. Misschien kan een groeiende buik een beetje de leegte vullen die Lev achterliet. Misschien geeft een baby me iets om vast te houden, iets dat mijn moederschap zichtbaar maakt.

Maar op die datum ben ik niet zwanger. 

Geen kloppend hartje, geen nieuwe verwachting. 

Alleen een schrijnend gemis.

Soms lig ik ’s nachts stil, luisterend naar het niets.

Een leegte die ik koester, want daarin leeft Lev.

We gaan rond die datum weg, ver weg, naar een land waar niemand ons kent. Misschien verzacht de afstand en anonimiteit de pijn. Maar het tegendeel gebeurt. Tijdens die vakantie voelt alles juist nog leger. Mijn buik is leeg. Geen draagzak, geen kindje op het strand of in de zon. Het ergste is dat niemand ziet dat ik moeder ben. Het voelt alsof mijn liefde nergens kan landen.

Daarna klamp ik me vast aan nieuwe hoop. Ik hoop dat ik zwanger ben tijdens de feestweek van het dorp, zodat er iets positiefs te vertellen valt. Maar de dagen gaan voorbij en mijn buik blijft leeg.

Wat als er nooit een kindje komt?

Wat als ik altijd een onzichtbare moeder blijf?

En dan, een half jaar na Lev, staan er ineens twee streepjes op een test. Het moment waar ik zo naar verlangd heb. Maar de opluchting maakt al snel plaats voor een zware, intense zwangerschap. Elke dag is een mentale strijd: angst, hoop, verdriet en verlangen lopen door elkaar. Ik wil zo graag dat dit kindje levend ter wereld komt.

Acht maanden later is daar onze regenboog. Mijn redder in nood, zonder dat hij het weet. Hij brengt licht terug in mijn leven. Maar wat hij nooit kan doen, en wat ook niet zijn taak is, is het gat vullen dat Lev heeft achtergelaten. Pas na zijn geboorte en het meemaken van zoveel mijlpalen besef ik hoe groot het gemis werkelijk is.

Het verdriet verandert. Het wordt een zachte aanwezigheid, een schaduw die beschermt en tegelijk ruimte geeft om opnieuw liefde te voelen voor het nieuwe leven.

Onze regenboog is geen vervanging. Hij is precies wie hij is. Een prachtig mens met zijn eigen lach, zijn eigen karakter en zijn eigen plek in ons gezin. Hij is de broer van Lev, niet om hem te vervangen, maar om naast hem te bestaan. Ik leer dat verlies niet opgevuld kan worden, maar een nieuw verhaal kan er wel naast bestaan. Lev hoort altijd bij ons, en tegelijkertijd mag ik opnieuw liefde voelen en hoop ervaren.

Twee kindjes, zo met elkaar verbonden. Als Lev had mogen leven, was zijn broertje er niet geweest. Het gemis blijft, maar de liefde groeit. Breder dan verdriet, groter dan leegte. Zo leven ze samen in mijn hart: onvervangbaar, onlosmakelijk, altijd bij mij.

Leven met verlies is ingewikkeld.

Soms confronterend, soms verwarrend.

Lev maakte me moeder, en dat blijf ik altijd.

Zichtbaar of niet.

Onze trouwdag, deze maand alweer vier jaar geleden.. We vierden deze dag precies zoals wij dat wilden. Extra bijzonder dat we deze dag mochten vieren met een klein mensje in mijn buik. Ontzettend trots waren we op die beginnende babybuik, mijn jurk paste nog precies… We wisten sinds kort dat ik in verwachting was van een meisje. Onze toekomst zag er rooskleurig uit.

We waren ontzettend blij met deze zwangerschap, maar we vonden het ook spannend.

Gezonde spanning vooral en daarnaast ook veel nieuwsgierigheid. Hoe zou het zijn met een klein meisje erbij? Wat komt er allemaal op ons af? Hoe gaat het ons leven veranderen? Hoe gaat het onszelf veranderen? Hoe ziet onze baby eruit? Allemaal dingen die horen bij een zwangerschap en het aanstaande ouderschap.

En toen, in december 2021, werden we na een spannende en heftige periode vol onzekerheid ouders. We werden ouders van een stilgeboren dochter, iets wat we nooit hadden voorzien. Ineens moesten we ons bezighouden met allerlei zaken die we nooit van tevoren bedacht hadden. Informatie over welke onderzoeken we willen laten doen bij ons kindje om erachter te komen of er een oorzaak voor haar dood gevonden kan worden? Het regelen van een afscheid en crematie en het inschrijven bij de gemeente van een stilgeboren kindje. 

Die eerste periode na het verlies was verschrikkelijk. Geen beschuit met muisjes, flesjes, luiers of gebroken nachten. Enkel verdriet, rouw, pijn en onmacht – hier moesten we mee om zien te gaan. We zijn er bovenop gekrabbeld. Ieder op zijn eigen manier en tempo, maar toch ook samen. Dit verlies deed ons bovendien beseffen hoe graag we voor een kindje wilden zorgen.

Vier jaar geleden trouwden wij. Vier jaar waarin ongelofelijk veel is gebeurd. Na het verlies van onze Fem mochten we nog een zoon en een dochter krijgen. We voelen ons hiermee enorm gezegend. Er groeien twee kindjes op bij ons. Het verdriet en het gemis zullen altijd blijven, al verdwijnt het soms wat meer op de achtergrond. Door de jaren heen wordt het anders, ons leven gaat door. Maar onze Fem, ons kindje in ons hart, is er in gedachte iedere dag bij.